ADR
Prezentacja aktualnych przepisów ADR (V). 

SZKOLENIE WARUNKIEM BEZPIECZEŃSTWA W TRANSPORCIE TOWARÓW NIEBEZPIECZNYCH (ADR V).
Szkolenia kursowe kierowców – najnowsze zmiany w przepisach. 

Umowa europejska ADR, regulująca transport drogowy towarów niebezpiecznych, przykłada dużą wagę do kwalifikacji, jakie muszą posiadać wszystkie osoby weń zaangażowane - od przygotowania ładunku do przewozu, przez załadunek, transport, do rozładunku. ADR traktuje specjalistyczne wyszkolenie jako warunek bezpieczeństwa całości procesu transportowego.

Dział 1.3 umowy ADR ogólnie określa wymagania, jakie w zakresie przeszkolenia spełnić powinny wszystkie osoby, których obowiązki dotyczą przewozu towarów niebezpiecznych, wymienione w dziale 1.4 ADR – odpowiednio do zakresu ich zakresu obowiązków, odpowiedzialności i stanowiska pracy, jeśli obowiązki te mogą wpływać na poprawę bezpieczeństwa. Każde szkolenie powinno podawać ogólne informacje o zasadach bezpieczeństwa transportu wg ADR, szczegółowe zasady postępowania obowiązujące na określonych stanowiskach pracy, a ponad to metody bezpiecznej pracy i postępowania ratowniczego w sytuacjach awaryjnych i zagrożenia zdrowia, życia lub środowiska naturalnego. Szkolenia powinny być okresowo aktualizowane i dokumentowane, ponieważ podlegają kontroli Państwowej Inspekcji Pracy, Straży Pożarnej lub Inspekcji Transportu Drogowego. 
Jakkolwiek Umowa ADR nie nakazuje wprost obowiązku szkolenia w zakresie ADR osób z kierownictwa firm i pracowników zatrudnionych w działach dystrybucji, zaopatrzenia, spedycji itp., to praktyka pokazuje, że również oni powinni mieć elementarne wiadomości z zakresu transportu ADR. Odpowiedni program szkoleniowy powinien opracować zaangażowany w przedsiębiorstwie doradca ds. bezpieczeństwa w transporcie towarów niebezpiecznych - DGSA.
Ponieważ na doradcach ds. bezpieczeństwa w transporcie towarów niebezpiecznych i kierowcach spoczywają szczególne obowiązki, są oni szkoleni obowiązkowo, według zasad precyzyjnie określonych w Umowie ADR, ustawie z dnia 28 października 2002 roku o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych oraz rozporządzeniach wykonawczych.

Zaczynamy oczywiście od zasad szkolenia kierowców, choćby po to, by zdementować plotki o tym, jak trudno będzie teraz, po zmianie przepisów, zdobyć uprawnienia do przewozu towarów niebezpiecznych.

  • Całość zagadnień związanych ze szkoleniem kierowców, wymaganym do transportu towarów niebezpiecznych regulują, zgodnie z zapisami w rozdziałach 1.3, 1.10 i 8.2 umowy ADR:
  • ustawa z dnia 28 października 2002 r. o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 199, poz. 1671 oraz z 2004 r. Nr 96, poz. 959, Nr 97, poz. 962 i Nr 173, poz. 1808) 
  • rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 15 września 2005 r. w sprawie kursów dokształcających dla kierowców przewożących towary niebezpieczne (Dz. U. Nr 187, poz. 1571) 

Ustawa mówi:

1. Kierowcą pojazdu przewożącego towary niebezpieczne, (co tu oznacza kierowcę uprawnionego do prowadzenia pojazdu oznakowanego tablicami pomarańczowymi wg wymagań ADR), może być osoba, która: 
- ukończyła 21 lat;
- spełnia wymogi określone w odrębnych przepisach w stosunku do kierowców przewożących towary niebezpieczne, (np. przepisów wynikających z Ustawy o transporcie drogowym lub przepisów o Transportowym Dozorze Technicznym); 
- posiada zaświadczenie ADR.

2. Zaświadczenie ADR otrzymuje po raz pierwszy osoba, która spełnia wymagania określone wyżej (ust. 1 pkt 1-2) i która ukończyła z wynikiem pozytywnym kurs dokształcający początkowy (opisany w tabeli niżej).

3. Zaświadczenie ADR, o którym mowa, jest wydawane przez jednostkę prowadzącą kurs (tzn. ośrodek szkolący kierowców - dziś zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej zwany przedsiębiorcą), na okres 5 lat, licząc od dnia złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu, o którym mowa pod tabelą z wykazem egzaminów.

4. W roku poprzedzającym datę upływu ważności zaświadczenia ADR, kierowca, o którym mowa w ust. 2, jest obowiązany ukończyć kurs dokształcający doskonalący. Po ukończeniu tego kursu z wynikiem pozytywnym, jednostka prowadząca kurs przedłuża ważność zaświadczenia ADR albo wydaje nowe zaświadczenie ADR, na okres kolejnych 5 lat.
Wyżej wspomniane rozporządzenie w § 1. określa: 
(…)
- rodzaje i zakres kursów dokształcających oraz ich ramowy program;
- warunki przeprowadzania kursów dokształcających oraz minimalny czas ich trwania;
- szczegółowe warunki, zakres i formę egzaminu;
- wzór zaświadczenia ADR. 
(…),

A dalej ustala następujące rodzaje kursów dokształcających dla kierowców:

Nazwa kursu Godzin lekcyjnych Czas egzaminu Pytań: testowych Orientacyjna cena zł
kursy dokształcające początkowe
1) kurs podstawowy w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych wszystkich klas co najmniej 24 90  30 / 20 *)  Od 300 - 500
2) kurs specjalistyczny w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych w cysternach co najmniej 16  60 18 / 12 Od 200 - 500
3) kurs specjalistyczny w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych klasy 1 co najmniej 8 45 15 /10 Od 200 - 500
4) kurs specjalistyczny w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych klasy 7 co najmniej 8 45 15 / 10 Od 200 - 500
kursy dokształcające doskonalące, przed upływem 5 lat 
1) kurs podstawowy w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych wszystkich klas co najmniej 16 90  30 / 20  Od 200 - 500
2) kurs specjalistyczny w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych w cysternach - w wymiarze co najmniej 8 godzin lekcyjnych co najmniej 8 60 18 / 12 Od 100 - 400
3) kurs specjalistyczny w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych klasy 1 - w wymiarze co najmniej 5 godzin lekcyjnych co najmniej 5 45  15 /10 Od 100 - 400
4) kurs specjalistyczny w zakresie przewozu drogowego towarów niebezpiecznych klasy 7 - w wymiarze co najmniej 5 godzin lekcyjnych co najmniej 5 45 15 / 10 Od 100 - 400


*) - w kolumnie podano ilość pytań w teście egzaminacyjnym / minimalną wymaganą do zdania ilość poprawnych odpowiedzi.

Ramowy program kursów dokształcających początkowych, podobnie jak ramowy program kursów dokształcających doskonalących, określa załącznik do omawianego rozporządzenia. Egzamin kończący kurs dokształcający początkowy obejmuje zagadnienia, określone w ramowym programie. Egzamin kończący kurs dokształcający doskonalący obejmuje sprawdzenie znajomości nowych regulacji prawnych oraz rozwiązań merytorycznych, dotyczących przewozu drogowego towarów niebezpiecznych, w zakresie objętym ramowym programem, czyli przede wszystkim zmian, jakie zaszły w ADR w ciągu pięciu lat, od poprzedniego szkolenia. Na podstawie programów ramowych dla poszczególnych kursów, tworzone są w ośrodkach szkolących programy szczegółowe, składane do wiadomości marszałków województw, którzy nadzorują cały proces szkolenia.

Rozporządzenie podaje ponadto dodatkowe szczegóły organizacji kursów:
§ 8. 

1. Godzina lekcyjna kursu dokształcającego trwa 45 minut;
2. Czas trwania kursu dokształcającego w ciągu jednego dnia nie może przekroczyć 8 godzin lekcyjnych;
3. Egzaminy, o których mowa wyżej przeprowadza się w formie testu pisemnego zawierającego pytania pochodzące z katalogu pytań egzaminacyjnych, przygotowanego przez Transportowy Dozór Techniczny (jednostkę upoważnioną w trybie art. 6. pkt. 8. ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych). Jednostka ta podaje do publicznej wiadomości przykładowe pytania egzaminacyjne, dla każdego rodzaju kursu dokształcającego. 

Aktualnie zamieszczone są na stronie: http://www.tdt.pl/start.php?id=egzaminy_ADR - oto niektóre przykłady:
6. Kto odpowiada za określenie rodzaju towaru niebezpiecznego?
a) dyspozytor 
b) ładowacz
c) przewoźnik
d) nadawca materiału
e) producent materiału
f) odbiorca materiału
7. Towarem niebezpiecznym w transporcie drogowym jest: 
a) każdy gaz
b) stopiony metal, przewożony w temperaturze powyżej 200 stopni C
c) odpad zawierający 70% metanolu
d) przedmiot nie wymieniony w wykazie towarów niebezpiecznych, 
ale zawierający materiał niebezpieczny
e) każdy odpad komunalny
f) jedynie materiał dopuszczony do przewozu w kontenerach-cysternach

Każdy z egzaminów, o których mowa w tabeli, uważa się za zdany w przypadku udzielenia przez egzaminowanego co najmniej 2/3 odpowiedzi poprawnych. W przypadku nie zdania egzaminu, zainteresowanemu przysługuje prawo do jednego egzaminu poprawkowego, w terminie 3 miesięcy od dnia rozpoczęcia kursu. 
Przedstawione powyżej, nowe przepisy, już obowiązują. Najbliższe kursy i egzaminy odbędą się już na nowych zasadach i według nowych programów zaktualizowanych o zmiany, jakie wniosły nowelizacje Umowy ADR w 2003 i 2005 roku. Najważniejsze zmiany w stosunku do starych zasad kształcenia i egzaminowania kierowców, to:
- podniesiony próg zdawalności – z 60% na 66,6%;
- wydłużony znacznie czas zdawania egzaminów;
- i najważniejsze - wprowadzona do stosowania na egzaminach, ogólnopolska baza pytań. Nie dostępna przed egzaminem, co zapewne wpłynie na podniesienie poziomu kształcenia w wielu ośrodkach szkoleniowych. Na podstawie opublikowanych, przykładowych pytań egzaminacyjnych, można jednak stwierdzić, że nowe pytania nie odbiegają trudnością od dotychczas stosowanych w większości ośrodków szkolących.

Nadzór nad prowadzeniem kursów dokształcających prowadzą marszałkowie województw poprzez upoważnione osoby. Przedmiotem kontroli jest sprawdzenie realizacji przez przedsiębiorcę prowadzącego kursy dokształcające, warunków i wymagań określonych w w/w ustawie i rozporządzeniu. Marszałek województwa wyznacza też przewodniczącego komisji egzaminacyjnej.
Na koniec koniecznie należy dodać ważne zastrzeżenie. Tym bardziej, że w dwu ostatnich artykułach - PT 9 i 10 - autor wyraził się co najmniej nieściśle, pisząc, że kierowcy przewożący towary niebezpieczne z zastosowaniem wyłączenia na podstawie 1.1.3.6 – „bez tablic” nie wymagają przeszkolenia w zakresie ADR. 
Owszem, kierujący pojazdem przewożącym towary niebezpieczne z zastosowaniem wyłączeń spod przepisów ADR nie wymaga szkolenia kursowego, na zasadach opisanych powyżej. Bezwzględnie jednak powinien przejść szkolenie stanowiskowe, podobnie, jak liczni inni pracownicy w firmach, by uzyskać elementarną wiedzę o zagrożeniach, jakie występują na ich stanowiskach pracy, a wywołanych przez towary niebezpieczne w transporcie drogowym.

Wzór dokumentu pobrany z www.sejm.gov.pl

Opis zaświadczenia:

format 105 x 148 mm (po złożeniu 105 x 74 mm), tło koloru pomarańczowego, napisy w kolorze czarnym, papier ze znakami wodnymi, blankiet posiada świecące włókna rozmieszczone nieregularnie, widoczne w ultrafiolecie, pasek o szerokości 10 mm, przebiegający pionowo przez środek stron 3 i 4, wykonany farbą fluestencyjną, seria i numer (niepowtarzalny i ciągły) blankietu drukowany farbą koloru czarnego aktywną
w ultrafiolecie na zielono.

Szczególne podziękowanie przy tworzeniu tego działu składam Grzegorzowi Hejnar. Tekst jest również opublikowany w Polskim Trakerze Nr 11/2005

200-05-10